Orta Asya'da farklı inançlar..

Aslinda kimileri hiç de farklı değil, bize çok aşina olanlar: mesela türbe, mezar ziyaretleri..İçinde çoğu kez kimin yattığı pek de bilinmeyen mezarlara okunan milyonlarca dua, milyonlarca umut...(fotoğraflar Türkmenistan'dan)

ya da rüzgarda savrulan yüzlerce paçavra, her birinde ayrı bir özlem gizli...

kutsal olduğuna inanılan mekanların yakınlarında ev isteyenler,

ya da bebek....

kimi zamanda ulu kişinin altında oturduğuna inanılan ama sonradan devrilmiş ağacın altından geçerken dilenen dilekler, ya da adaklar..( takip eden 2 fotoğraf Özbekistan Bahauddin Nakşibendi türbesinden)

ya da biraz daha beceri ya da inanç isteyenler: eğer taşı düşürmeden parmaklarınızın üzerinde tam bir tur attırabilirseniz dileğiniz gerçekleşecek.. (fotoğraflar Türkmenistan'dan)

ya melekleri görüp, konuşabileceğiniz bir kuyuya ne dersiniz?? Böyle bir fırsat olurda denenmez mi, tabiki denedim. Tam karanlık sağlanması ve her hangi bir yerden ışık sızmaması için önce sıkı sıkı yorganlarla örtüldüm..

peki ne mi oldu?? Söylersem dileğim gerçekleşmezmiş :))

Ya da bir macera turuna dahil edilebilecek kadar tehlikeli olanlar:
Tepenin üzerinde oturan adam sizi önce biraz para karşılığı önce sıkı sıkı yorganlara sarıyor, sonra da aşağıya doğru yuvarlayıveriyor. Eğer düz giderseniz dileğiniz gerçekleşiyor, sola giderseniz hiç şansınız yok ama eğer sağa doğru giderseniz de bir daha deneyebiliyorsunuz..

Bu tehlikeli işi yapanları fotoğraflamak için uzun süre etrafta dolandım ama yabancıların fotoğraf çekmemesi konusunda çok hassastılar, dolayısıyla son fotoğraf bu olayı önceki yıllarda fotoğraflamayı başarmış tur rehberimiz Yıldırım Büktel'den..

Tüm dileklerinizin gerçekleşmesi dileği ile.....

TAŞKENT

Bizim Ankara’mız gibi Özbekistan’ın başkenti Taşkent de turistik açıdan şanssız bir şehir. Eğer bir iş güç yoksa, ya da uçağınız oradan kalkmıyorsa kimse uğramak, gezmek, tanımak için özel bir çaba sarf etmiyor.


Bizim içinde durum aynıydı. Hiva, Buhara, Semerkant gibi buram buram tarih kokan, eski zamanlara ait ne varsa doya doya içimize çektiğimiz muhteşem şehirlerden sonra, Taşkent biraz fazlaca yeni ve günümüze aitti. Aslında böyle olması önemli ölçüde doğanın da suçuydu. Yoksa Batı’ya ve Doğu’ya giden kervan yolları üzerinde önemli bir ticaret ve el sanatları merkezi olarak yüzyıllarca hüküm sürmüştü. Ancak gerek geçen yüzyılın başlarında Rusya’da gelişen siyasi olaylar nedeniyle, gerekse de 1966 yılında geçirdiği büyük depremden sonra şehir adeta sıfırdan yeniden inşa edilmişti..

Belki de İstanbul’da bizim yeşile hasret gözlerimizden dolayı, ben bu yeni Taşkent’i çok sevdim. Taşkent yemyeşil bir şehir. Her yer parklarla, bahçelerle dolu demek te yanlış olur. Sanki şehrin bulunduğu yere önce kocaman yemyeşil bir park inşa etmişler, sonrada içine binaları, yolları ve orada yaşayan insanları yerleştirmişler gibi. Şehirde dümdüz olduğundan, insan hiç yorulmadan ağaçların gölgesinde saatlerce yürüyebilir gibi geldi bana.

Taşkent’de öğleden sonra yaptığım uzun bir yürüyüş sırasında, çocukluğumda yaz aylarımı geçirdiğim Yalova’yı düşündüm. Harika bir sahil kasabasıydı, deniz kenarı boyunca uzanan tarlalarda, bahçelerde ne mutlu ve kaygısız zamanlarım geçmişti. Sonra Taşkent gibi, Yalova’da depremle adeta yerle bir olmuştu. Ama bu talihsiz olayın ardından Taşkent adeta küllerinden yeniden doğarken, Yalova ne olduğu belirsiz, adeta kimliksiz bir varoşa dönüşmüştü. Yıllardır ne zaman oradan geçsem, hep içimde bir yerler sızlar.. Sevgili ile neredeyse 30 yıl önce orada tanışmıştık ve hep bir gün adam akıllı vakit ayırıp da gidip görelim dememize rağmen , belki de 30 yıl önceki hali ile hatıralarımızda kalsın diye de gitmeyi hep erteledik ve tahminim o ki, hiçbir zamanda gitmeyeceğiz…

Tekrar Taşkent’e dönecek olursak, şehirdeki yapıların çoğu yeni. Eski sayılabilecek yapılar Barak Han medresesi ve Kafalı Saşi türbesi. Bu yapıların bulunduğu kısma ise aynı mimari tarzda büyük bir cami inşa edilmiş. Caminin içine girme isteğimize ise, eğer namaz kılmayacaksanız etrafta fazla dolanmayın diyen caminin imamı kibarca engel oldu. Yıllardır türlü dine ve inanca ait pek çok tapınağı ziyaret ettim, dini ritüellerine saygı duymak koşulu ile Tanrı’nın evlerinde hep hoşça karşılandım, hiçbir sorun yaşamadım. Kadınların giremediği birkaç yer hariç, bu işin istisnasını nedense bir Müslüman olarak hep camilerde yaşadım…Birkaç kez Müslüman olduğuma inanmayan hocaları besmele çekerek ikna ettimse de, kimi kez böylelerine de rastladım..

Taşkent, Özbekistan’daki son durağımdı. Haftaya Orta Asya’daki farklı inançlarla ilgili bir yazı yayınladıktan sonra bu ülkeye veda edip, bambaşka bir coğrafyaya, hem çok bildik hemde pek bilmedik bir ülkeye; İngiltere’ye doğru yola çıkacağız..

Semerkant

Semerkant çok güzel bir şehir, bizim Türkiye’de hep özlemini çektiğimiz cinsten çok yeşil bir şehir. İklimi de insanı yakıp kavuran Buhara’ya göre çok daha iyi. Tarih boyunca da hep böyle olmuş. Marakanda adıyla anıldığı yıllarda, MÖ 329 yılında Büyük İskender burayı ele geçirdiğinde, tarih kitaplarında anlatıldığına göre, yol ve savaş yorgunluğunu uzunca bir süre burada dinlenerek geçirmiş. Hatta tek çocuğunun annesi olacak kadına da burada aşık olmuş..

16. yüzyıla ulaşıldığında, Semerkant Orta Asya’daki en büyük ve en zengin şehirdir. 17. Yüzyıla ulaşıldığında, şehrin en ünlü meydanı Registan artık bugünkü halini almıştır. Meydandaki en eski yapı, sol tarafta kalan Timur’un torunu ve devrin ünlü astronomu Uluğ Bey adına 1417 yılında yaptırılan medrese. Tam karşısında 1617 yılında yaptırılan bir başka medrese Şirdar ve tam ortalarında da 1661 yılında yapılan Tilyekari medrese.

Uluğ Bey kendi adını taşıyan medreseyi astronomi çalışmalarını yürütmek ve öğretmek için yaptırmış, ve burada kendisinin de ders verdiği biliniyor. Bugün Uluğ Bey’i ders verirken gösteren çok güzel bir heykel grubu da medresenin içinde. Medresenin kapısında ise yazan yazı çok hoş ‘’Bu kapıdan geçen, gökyüzünün sırrına erecektir’’ Ancak tabi ki bu işler sadece kapıdan geçmekle olmayacağı için, Uluğ Bey’in ölümünden sonra Semerkant’da yaptırdığı ve o günün koşullarında dünyanın en iyi gözlemevi olarak kabul edilen ünlü rasathanesi, içinde yaşayan kırk cini kovmak amacıyla yıkılır. Bugün cin kovucuların adı sanı bilinmez ama Uluğ Bey’in Galile’nin 200 yıl sonra yapacağı gibi dinsel katkıya şiddetli bir eleştiri getirmek amacıyla söylediği şu sözler, anlayabilenlerin ruhlarına yüzyılların ötesinden meltem gibi eser. ‘’ Dinlerin getirdiği sis gibi dağılabilir, krallıklar yok olur, ancak bilimin çalışmaları ile ortaya çıkarılan sonuçlar sonsuzluğun hanesine kaydedilir.’’

Özbekistan’daki her tarihi yapıda olduğu gibi medreselerin içi turistik eşya satıcıları ile dolu. Hatta müze görevlilerinin bile, size bir şeyler satmak istemesini, bir süre sonra yadırgamamaya başlıyor insan. Ama renk renk Özbek suzenilerine de bakmadan geçmek neredeyse imkansız..

Bu yapıların tamamlandığı yıllar artık Semerkant’ın son parlak yıllarıdır. 1700’lü yıllara gelindiğinde artık tüm medreseler boşaltılmış ve binalar yaklaşık 300 yıl kendi kaderine terk edilmiştir. Rus araştırmacılar burasını neredeyse bir toprak yığınının altında bulmuşlar ve sonrasında uzun bir restorasyon çalışması sonucu bu hale getirmişler. Sovyetler Birliği döneminde de Registan meydanı halk mahkemelerinin ve infazların yapıldığı yer olmuş.Hikayeleri, hayaletleri çok olan bir yer burası..

Semerkant tarihi eserlerle bezeli bir şehir olsa da, görsel medyada en çok kullanılan yeri bir mezarlık, ama tabi sıradan bir mezarlık değil burası. Şahı Zinde isimli bir evliyanın türbesinin etrafı 9.yüzyıldan beri Semerkant’ın mezarlık alanı olarak gelişmiş.14. ve 15 yüzyıllarda Timur ailesinin kadınları da buraya gömülmüş. Etrafı bugün de mezarlık olarak kullanılmakta. 40 merdiven ile ulaşılan ana yolunun sağı ve solu, adeta değerli bir kolyenin taşları gibi yan yana dizilmiş, mavinin her tonuna bulanmış türbeler ile dolu. Orta Asya’da bizde olduğu gibi türbe ziyaretleri çok seviliyor, dolayısıyla Semerkantlılarla da günün her saatinde burada.

Semerkant’ın bir başka güzel yapısı da 36 metre yüksekliğe, 46 metre genişliğe sahip kapısı ile sizi karşılayan Bibi Hanım Cami. Bibi Hanım Timur’un Çin’li olduğu tahmin edilen eşi. Timur, Hindistan seferinden elde ettiği filler dolusu altınla 1397-1398 yıllarında, 1,5 yıl gibi çok kısa bir sürede bu camiyi inşa ettirmiş. Çok hızlı yapıldığı için, çok da sağlam olmamış ve ileriki yıllarda içinde çatlaklar oluşmaya başlayınca, meydandaki cami kullanılmaya başlanmış.

Efsanevi Timur ve güzelliği dillere destan bir Bibi Hanım olur da, İpek Yolunda onların hikayeleri anlatılmaz mı??? Asırlar boyunca kulaktan kulağa aktarılırken, hikaye ne kadar değişikliklere uğradı bilinmez ama benim kulağıma anlatılana göre Timur, Bibi Hanım’a çok güvenir ve sefer için Semerkant’dan ayrıldığında tüm işlerini ona devredermiş. Yine bir başka seferde olan Timur bu caminin inşaatını da Bibi’ye emanet etmiş ve döndüğünde bitmiş olmasını istemiş.

Timur’un seferden dönmek üzere olduğunu haber alan Bibi, bakmış ki cami de işler çok yavaş ilerliyor, bu işin sorumlusu olarak gördüğü mimarı yanına çağırmış ve bir an önce inşaatı bitirmesini emretmiş. Ama bizim mimar Bibi’ye sevdalı, gönlü ne ferman dinliyor ne de Timur’un dillere destan gazabını.

‘’Cami’yi bir şartla bitiririm’’ demiş mimar, ‘’eğer bu kulunuza bir öpücüğü çok görmezseniz..’’ Bibi mimara başka kızlar, büyük paralar önerdiyse de, onu kararından caydıramamış ve sonuçta razı olmuş. Derler ki mimar Bibi’yi tüm hasreti ve tüm aşkı ile öptüğünde, yanağında bu öpücüğün izi kalmış ve Bibi ne yaparsa yapsın bu izi silememiş. Tabi bu işi önce gören,sonra da öğrenen Timur hem Bibi’yi, hem de mimarı bu caminin kapısının üzerinden attırıvermiş, ve yine anlatılanlara göre Bibi gitti giderken, mimar kanatlanıp kuş olup Hicaz’a uçmuş. Kadınların yazgısı bu coğrafyada hiç değişmiyor galiba. Bu tarihten sonra da Timur’un talimatı üzerine, kadınlar yüzlerini başkalarına göstermemek için peçe takmaya başladı derler.

İpek Yolu’nda masalların hiç sonu yok değil mi???

Son fotoğraflar aslında en çok sevdiğim yerden: Semerkant pazarı

Bir efsanenin izinde : ŞEHRİSEBZ

1980’li yıllarda TRT’de yayınlanan İpek Yolu belgeseli, her halde hayatımda beni etkileyen tek televizyon programı oldu. Sürekli batıyı merak eden ben, o belgesel sayesinde doğunun farkına varmıştım. Programı izlemek adeta bir düşte gezinmek gibiydi ve sonraki yıllarda yapacağım seyahatlerin de rotasını, bilinçaltında o yıllarda çiziyordum.

Yüzyıllardır kervanların insanları, malları, kültürleri, inançları taşıdığı, o uzun yolun orasına burasına sonraki yıllarda fırsat buldukça gitmeye çalıştım. Çin’de, Özbekistan’da, Türkmenistan’da, Suriye’de, İran’da o eski kervanların peşinde, beynimde Kitaro’nun o muhteşem fon müziği ile unutulmaz zamanlar geçirdim. Şimdi nereden başlamalı ki anlatmaya……

Belki de en iyisi, bu efsane yolun geçtiği topraklarda, yaşarken efsane olmuş bir insanı anlatmakla başlamalı: Timurlenk

1336 yılında Semerkant ile Buhara arasında bir şehir olan Şehrisebz’in yakınlarında bir aşiret reisinin oğlu olarak dünyaya gelir Timur. Gerçekten de adı gibi yeşil bir şehir Şehrisebz. Yemyeşil bereketli toprakları, kerpiç evleri, ekine bürünmüş tarlaları, etrafta dolaşan koyun sürüleri ile görüntü olarak Anadolu’yu çok fazla çağrıştıran bir yer. Timur göçebelikten yavaş yavaş toprak düzenine geçen bir topluluğu idare eder ve bu şehirde onun ilk merkezi olur.

Ünlü acımasızlığı Timur için aslında bir taktik olmuştur. Onun adını duyan karşısındakiler titremeye başlamış ve çoğu kezde savaşmadan şehrin kapılarını ona açmışlardır. En önemli özelliği dindar bir kişi olmasına rağmen dini, askerlik ve devlet işlerine karıştırmamasıdır. Timur’un kimi savaş taktikleri de halen harp okullarında okutulmaktadır.

Hayattayken bir efsaneye dönüşmüş ve tarihte tek bir insanın kurduğu en büyük imparatorluğu yaratan Timur ilk sarayını Urgenç’i aldıktan sonra, oradan getirdiği ustalar ve kölelerle buraya yaptırır. Dünyada o zamana kadar yapılmış en büyük giriş kapısı bu sarayın olur. Yapı Timur yaşarken bitirildiyse de, onun ölümünden 100 yıl kadar sonra kemerin yıkılması sonucu çökmüştür. Ne yazık ki Timur’un yaptırdığı pek çok eser, aynen imparatorluğu gibi uzun ömürlü olamamıştır. Saraydan bu güne ulaşabilen ise çinilerle bezeli giriş kapısından kalabilenler, ama onlar bile Timur’un sarayının görkemini anlatmaya yeterli.

Timur, başta kendi türbesini buraya yaptırsa da, imparatorluğunun büyümesi ve vizyonunun genişlemesi sonucu, merkezini Semerkant’a taşır. Orada, kendisine yeni bir saray ve türbe yaptırır.

Semerkant Şehrişebz arası yaklaşık 2.5 saat. Yol zaman zaman inanılmaz bozuk olsa da etraftaki manzara inanılmaz hoş. Ufka kadar uzanan yemyeşil çayırlarda otlayan hayvanlar, arada bir ortaya çıkan ufak köyler… Sanki bu manzaranın içinden bir yerlerden Timur ve atlıları çıkıp geliverse, insan son derece olağan karşılayacak. Bir taraftan merak etmeden duramıyorum, insan bu kadar güzel yerleri bırakıp, neden çok farklı yerlere at sırtında yıllar süren seferler yapar diye..

Semerkant’ta 100 yıl kadar önce harabe durumunda olan Timur’un mezarı – Bur Emir, bugün çok iyi restore edilmiş durumda. Timur, dünyadaki en büyük yekpare yeşim taşı olarak kabul edilen mezarında, etrafında çocukları, torunları ve hocası ile çevrilmiş olarak yatıyor.

Özbekistan’da rehberlerin keyifle anlattığı bir hikaye de, yaşarken acımasızlığı ile ünlü olan Timur’un, lanetini öldükten sonra da sürdürmesi. Lahitin üzerindeki uyarılara rağmen 1941 yılında, Rus bilim adamları mumyasını incelemek üzere Timur’un mezarını açarlar ve bu olaydan sadece birkaç saat sonra Almanlar Rusya’yı işgal etmeye başlar. Buraya kadar ki olaylar bilinse de asıl şehir efsanesi sonradan geliyor; güya Timur’un mumyası Stanlingrad üzerinde bir uçakla yedi tur attırıldıktan sonra, Almanlar teslim olmaya karar vermişler.

İpek Yolu’nda anlatılan hikayelerin, masalların sonu yok…



(*) Bu yazının kısaltılmış bir biçimi 2 Mart 2011 tarihinde World Travel Channel ‘ın blogunda yayınlanmıştır. Burada bulabilirsiniz….

Buhara

Sabahın erken saatlerinde pencerelerden içeri sızan güneş çok sıcak bir günün habercisiydi. Acele ile kalkıp giyindim. Güneş tepeye ulaşmadan, sokaklar insan kalabalıkları ile dolmadan, o’nunla beraber şehri gezmeye karar vermiştik. Dışarı çıkar çıkmaz acele ile Buhara’nın dar sokaklarına attım kendimi. Etrafta benim gibi birkaç erkencinin dışında kimseler yoktu.. Tahmin ettiğim gibi Nadir Divan beyi medresesinin yanında beni bekliyordu. Sessizce yanımda yürümeye başladı.

Bir süre sonra yolumu kaybettim gibi geldi ama çokta önemsemedim. Sora sora her yer bulunurdu.. Aslında o’nun rehberliğine güvenmiştim, ne de olsa burası o’nun doğduğu şehir, sevgili Buhara’sıydı. Ama şehrin yüzyıllar içinde geçirdiği deneyimden sonra o benden de şaşkın, benden de yabancı gibi hissediyordu kendini.. Dükkanlar tek tük açılmaya başlamıştı, yorulduğumu hissedince yüzyıllarca kervanları konuk etmiş bir kervansarayın önündeki küçük bir kahve’ye oturduk. Çayımızı içerken bir fısıltı gibi çocukluğunu anlatmaya başladı. İslam’ın altın çağında bilgiye aç bir çocuk olarak büyümüştü. Babasının evini, oraya gelen ünlü bilginleri, okuduğu kitapları anlatırken yüzü ışıl ışıldı.. Kim bilir belki de rüzgarın sesiydi bir başka yaşamın renklerini gözümde canlandıran.

Tekrar yola düştüğümüzde çaresizce aşina bir şeyler aradığını fark ettim. Bugün gezmekte olduğumuz Buhara 1500’lü yıllarda yönetimde olan Özbek hanedanı tarafından inşa edildi ve bu dokuya 1920’li yıllara kadar hiç dokunulmadı diye anlattım. Sonrasında gelen Rus’lar da buradaki yapıları yıkmak yerine, yenilerler, dönüştürürler. Aslında şehrin ruhu hiç değişmemiş, dedi. Keyiflenmişti, meraklanmıştı…

Önce 16 yüzyılda yapılmış, Timur’un torunu Uluğbey’in adını taşıyan medreseye gittik. Ona bildiğim kadarıyla Uluğbey’den bahsettim. Kendi yazdığı kitapları okuduğuna emin olduğumu söylediğimde, belli etmese de çok memnun olduğu yüzünden belliydi. Semerkant’da kurduğu rasathane’den ve orada yaptığı ölçümlerin doğruluğundan bahsettim. En sevdiğim sözünü o’na da yineledim, çok beğendi. ‘’ Dinlerin getirdiği sis gibi dağılabilir, krallıklar yok olur, ancak bilimin çalışmaları ile ortaya çıkarılan sonuçlar, sonsuzluğun hanesine kaydedilir’’

Güneşin sıcaklığından kaçmak için gölgelere sığınarak ağır ağır şehrin en etkileyici yapısı Kalan minare’ye doğru yürüken, Uluğbey’in ünlü rasathanesinin, içindeki 40 adet cini kovmak amacıyla, ölümünden kısa bir süre sonra yerle bir edildiğini anlattım. Acı acı gülümsedi, kendiside yobazlık, bağnazlık ve kıskançlıklar yüzünden hayatı boyunca oradan oraya gitmek zorunda kalmıştı. Buhara’da başlayan hayatı, Gürgenç, Rey, Kazvin, Hemedan ve İsfahan şehirlerinde sürmüştü.

- Uluğbey doğru demiş, dedi. Hayatım boyunca nice krallıkların yok olduğu siyasal ve toplumsal çalkantılara tanık oldum ama bilim hep var oldu.

1126 yılında Cengiz Han’ın buralardan geçişinden hemen önce yapılmış Kalan minare gerçekten çok etkileyici idi. 46 metrelik bu yapı hem minare ve hem de çöl feneri vazifesi görüyormuş. Yanımıza gelen bir çocuk ısrarla bildiklerini anlatmaya başladı. Bizi en çok güldüren ise, söylenceye göre kimsenin karşısında eğilmeyen yüce Cengiz Han’ın minareye bakmak için kafasını yukarı kaldırdığında kafasından takkesini düşürmesi oldu. Eğilerek takkesini yerden alan Cengiz Han böylelikle minarenin karşısında eğilmişti.

Minarenin bir tarafında Mir Arab medresesi, diğer tarafında da Ulu Cami yer alıyor. Birinden çıkınca diğerinin tam karşıda duran ihtişamlı görüntüsü insanı gerçekten çok etkiliyor.1535-36 yıllarında yapılan Mir Arab medresesi , halen şehirde kullanılan tek medrese. Öğrencilerin dini eğitimi yüzyıllardır olduğu gibi devam ediyor. Medresenin içine girişe izin verilmiyor ancak kapısından içerideki avluya bir göz atabilmek mümkün.

Ulu Cami’nin inşası ise 1534-36 yılları arasında tamamlanmış. 208 sutunla oluşturulan gölgelikleri,288 kubbesi ve 7 kapısı ile bugünde 5000 kişinin aynı anda rahatlıkla namaz kılabileceği görkemli bir yapı.

Daha sonra Buhara Han’ının sarayına gittik, gölgeliklerinde biraz soluklandık. Emir’lerin kışlık saray olarak kullandıkları bu yapı ilk olarak 4.yüzyılda kerpiçten yapılmış, 15 yüzyılda ise yeniden şimdiki halinde inşa edilmiş.

Şehrin sokaklarında dolaşa dolaşa akşamı etmiştik. Ben yıllardır hayal ettiğim bir şehri beynime kazımaya çalışırken, o eski zamanlarda, çocukluk, gençlik anılarında özlem gidermişti. Bir süre sonra gördüklerimizi birbirine karıştırmaya başlasak da, turkuaz renginin verdiği yaşam enerjisi her bir hücremize sinmişti.

Hem onun, hem de kendim için en büyük sürprizi ise en sona saklamıştım. Benim yıllar önce İslam sanatı derslerinde, kitaplarımda süslemeleri ile nefesimi kesmişti. Henüz türbelerde çininin kullanılmadığı bir dönemde, son derece zarif tuğla süslemeler ile bezenmişti. İslam sanatının ortaya çıkardığı en değerli yapılardan biriydi. O ise Buhara’da yaşadığı yıllarda neredeyse her gün önünden geçmişti.

- Aman Allahım, İsmail Samani’nin türbesi,dedi. Nasıl, ama nasıl dayanmış bu zamana kadar??

-Kitaplarda yazanlara göre Cengiz Han’ın geçişi sırasında üzeri toprakla kaplı olduğu için yıkımdan kurtulmuş, dedim.

- Biliyormusun , bu yapı çok eskiden atesgede olarak kullanılan bir yerin üzerine yapılmıştı,dedi.

-Şimdide koskoca Orta Asya’da görüp görebileceğimiz en eski mezar, dedim.

Önce dışarıdan, sonra da içeriden sindire sindire baktık tüm süslemelere.

- Bedeni olduğu gibi, ruhu da beslemek son derece önemlidir, dedi. Şu anda ise ruhumuza en güzel ziyafeti çekiyoruz.

Ben kimdim ki karşı çıkacaktım o’nun söylediklerine. Yerden göğe kadar haklıydı. Ben artık otele gidip akşam yemeğine kadar dinlenmek istediğimi söylediğimde,

-Ben biraz daha kalayım, dedi. Yıllarım geçti buralarda, hatırlanacak, anılacak öyle çok şey var ki..

Akşam yemeğinde buluşmak için sözleştik. Vedalaşırken gözlerinde hüzün olsa da, 21 yaşında Buhara’nın en ünlü hekimi olduğu dönemlerdi ki gibi gururlu ve kendinden emindi. Sabah karşısında bambaşka bir şehir bulduğunda yaşadığı şaşkınlığını üzerinden atmış, kendi çağına uzun bir yolculuk yapmaya hazırdı artık. Yalnız kalmalıydı…

Akşam yemeğini Nadir Divan beyi medresesinin avlusunda yedik. Ben bol yağlı ama bir o kadar da leziz Özbek pilavından ikinci bir tabak yemek isteyince,

-dur bakalım orada, dedi. Sağlığını korumak için yemeğine, egzersize ve uykuna çok dikkat etmelisin ve hepsi de kararında kalmalı, diye ekledi.

-Biliyorum, biliyorum diye sıkıntıyla ofladım. Şimdilerde de bir gün Mehmet Öz, bir gün Osman Müftüoğlu, kurtuluş yok, aynı şeyleri söyleyip duruyorlar.

-Ben de İbni Sina’yım ve bende aynı şeyleri söylüyorum, diyerek kahkahalarla güldü, geri göndermek zorunda kaldığım ikinci tabak pilavın arkasından.

Sonra hayatın anlamı üzerine uzun uzun konuşmaya başladı. Soru sormaya bile korkarak, yıldızların gökyüzünde pırıl pırıl parladığı bir gece de onu dinlemeye başladım. Yaşadığım, seyahat edebildiğim ve hayal kurabildiğim için şanslı olduğumu hissettim.