Asya'dan Düğünler...

Yaz zamanı, evliliklerin zamanı. Geçen yıllardan farklı olarak, bu yazın büyük bir kısmını İstanbul’da geçiriyorum. Dolayısıyla geceleri havai fişekler, gündüzleride arkasında bir konvoy araba, kornalar eşliğinde hızla trafikte ilerleyen süslü püslü gelin arabaları her daim gözümün önünde.

Son tanık olduğum düğün merasimi ise bizimkilerin cümbüşü yanında oldukça sessiz ve sakindi. Bu yılın Şubat ayında Sri Lanka’da seyahat ederken, yol üzerinde mola verdiğimiz orta halli bir dinlenme tesisinde bir Sinhali düğününe tanık olma, sonrasındada rehberimizden ülkedeki evlilik gelenekleri konusunda bilgi alma şansımız olmuştu.

Evlenmek isteyen çiftin ilk yapması gereken bir astrolog rahibe başvurarak yıldız haritalarını çıkarttırmak oluyormuş. Yıldız haritasını inceleyen rahip, çiftlerin birbirine uygun olup olmadığını söylediği gibi, çiftin evleneceği gün ve saatide bu haritaya bakıp belirliyormuş.

Bizim tanık olduğumuz düğün merasimindeki tek aktivite, kendileri için hazırlanan bir platformda sessiz sakin yanyana oturmakta olan çiftin oldukça uzun bir bekleyişten sonra birbirlerine pasta yedirmeleriydi. Bu seremonide rahip yoktu, ancak o’da belirlediği saatte çiftin evlilik kaydını imzalarmış.

Sri Lanka düğünlerinde bağlılığı simgelemek amacıyla çiftin etrafına bir kumaş sarılırmış. Bu arada damadın, kayınvalidesine kızını yetiştirdiği için teşekkür etmek amacıyla pahalı bir sari hediye etmesi ve seremoninin finalinde ise beyazlar giymiş bir kız çocuğunun dua etmesi adetten sayılırmış. Yine kimi düğünlerde aile büyüklerinden birinin ortasından kestiği bir hindistan cevizinin, çiftin kaderini belirlediğine inanılıyor. Eğer kabuklar düz ve iyi kesilirse, her şeyin iyi gideceğinin işareti, ama eğer parçalanır yada keserken ters dönerse kötü bir geleceği işaret edermiş. Düşünsenize sevdiğinizle anlı şanlı bir düğünle evlenmişsiniz, her şey harika gidiyor, ama seremoninin sonunda sakar bir akrabanın garezine uğruyorsunuz ve kabuklar doğru düzgün duramıyor. Yeni bir hayatın eşiğinde ne kadar moral bozucu bir başlangıç.

Sen merasimin bu kısımlarını gördün mü derseniz, hayır... Biz yarım saat kadar sonra, tekrar yolumuza koyulduğumuzda, pastasını yiyen çift ve etrafta tüm sakinlikleri ile oturmakta olan konukları yine sessiz sakin beklemeye devam etmekteydiler.

Asıl anlatmak istediğim düğün ise Asya’nın anası olarak kabul adilen Hindistan’dan. Görücü usulü evliliklerin oldukça yaygın olduğu ülkede, çiftlerin çıkarılan yıldız haritalarında 21 noktada uyumlu olmaları aranırmış. Aşağıda anlatacağım düğün hikayesinde göreceğiniz gibi uyumlu olmayan noktalarda, hemen paniğe kapılıp, eyvah biz şimdi evlenemeyecekmiyiz diye kederlenmenin pek bir anlamı yok. Anlayabildiğim her derdin bir çaresi var. İşte size Hindistan’da magazin severleri oldukça uzun süre meşgul eden düğünün hikayesi.

Ülkenin dünyalar güzeli kızı ( ki kendisi hakikaten 1994 dünya güzelidir), Bollywood filmlerinin kraliçesi Aishwarya Rai, yine Bollywood’un ünlü aktörlerinden Abhishek Bachchan’a aşık olur. Evlenmeye karar veren çift soluğu doğruca bir astrolog’da alırlar. Fakat heyhat, kader ağlarını örmektedir. Aishwarya, mars gezegeninin etkisi altında olan bir manglik kızıdır ve eğer evlenirlerse Abhishek bir süre sonra ölecektir. Bu haber üzerine çiftimiz, Hint filmlerinde olduğu gibi, birbirlerini süzüp süzüp, ağdalı vede ağlamaklı ama hafiftenden oynak şarkılar söylemeye başladılarmı bilinmez ama astrolog işin ehlidir.

Bulduğu çözüme göre Aishwarya, önce başka biriyle evlenecek, o koca öldükten sonra gelip Abhishek ile evlenip, bir yastığa uzunca bir süre baş koyabileceklerdir.

Şimdi Aishwarya gibi dünyalar güzeli bir kadın olsanızda, sizinle bile bile ölümüne evlenecek bir adam bulmanız yinede mutlaka çok zor olacaktır. Ama dedim ya, astrolog hakikaten iyidir. Bulduğu çözüme göre, Aishwarya önce bir peepal veya muz ağacı ile evlenecek, onun ölümünden sonra ise Abhishek’ine kavuşacaktır.

Ve evet, bu düğün gerçekleşir. Nerede, nasıl olmuş, sonrasında bir düğün yemeği verilmiş mi, yada Aishwarya’nın gelinliği hangi ünlü modacının elinden çıkmaymış bu konuda herhangi bir bilgi bulamadım. Ama astroloğumuzun dediği gibi, bu konuda pekde bir söz şansı olmayan ağacımız hakikaten bir süre sonra ölür ve Aishwarya ve Abhishek’de Hint basınını günlerce meşgul eden dillere destan bir düğün ile Nisan 2007 yılında evlenirler.

Bende şu sıralar gözüme Datça’daki karşı komşumuzun bahçesindeki yakışıklı muz ağacını kestirdim. Yaz sonu sevgilimle evlenmeyi planlıyoruz. Burada şimdi işinin ehli bir Hintli astrolog nereden bulacağız ama işide garantiye almak lazım. Olur es kaza bende bir manglik kızıysam, sevgiliyi evleneceğiz diye heba etmeyelim :))

Fotoğraflar sırası ile: Benim, Flickr'dan Phantommenace, Flickr'dan Dreamwizard, Wikipedia ve Bollywood stars sitesinden

Ertuğrul Özkök'ün Hindistan Cevizleri

Şu günlerde Sri Lanka notlarımı, fotoğraflarımı, oradan toplayıp getirdiğim bir sürü vırtı zırtıyı toparlayıp arşivleme aşamasındayım. Biriktirdiğim onca şeyin arasından bazen beni hala eğlendiren kimi notlara da rastlamıyor değilim. İşte bunlardan biri; Hürriyet gazetesinden kestiğim Ertuğrul Özkök’ün hindistan cevizli yazısı

Özetle, Seyşel adalarında tatilde olan Ertuğrul Özkök, eşinden aldığı bir ihbar üzerine, hindistan cevizinin ölümcül gücünü araştırmaya koyulur. Aldığı ihbara göre, bu iri cevizler beklenmedik anlarda insanların kafalarına düşerek, yılda 100 kadar kişinin ölümüne neden olmaktadır. Gazetecilik böyle bir şey olsa gerek, hemen kendi kaynağını bulur ve bir taksi şöförü ile bu konuyu konuşur ancak Seyşellerde ölümle sonuçlanan vaka yoktur. Sonunda taksi şöforü işin gizini kendince çözer ve der ki:

‘Bu olaylar Sri Lanka'da olabilir. Çünkü orada hindistancevizi ağaçları çok yüksek. O yükseklikten insanın başına düşerse ölebilir."

Ertuğrul Özkök ‘de onaylar:"Doğru ölebilir" .

İşte bu küçük dialog Sri Lanka’ya yola çıkmadan başıma bayağı bir iş açtı. Benim uzak uzak, pek de fazla bilinmedik ülkelere gidip gezip dolaşmamdan endişe duyan sevdiklerime göre, Sri Lanka’da başıma gelebilecek belalar iki ana grupta toplanıyordu. Ya Tamil Kaplanları’nın terror eylemlerinin ortasında kalabilirdim, ya da başıma bir hindistan cevizi düşüp ölebilirdim.

Seyahatim süresince Tamil Kaplanları ile pek bir işim olmadı ama, ağaçların tepesinde salınmakta olan hindistan cevizlerini sürekli bir kuşku ile süzmedim dersem yalan olur. Baktım olacak gibi değil sonunda bende kendi araştırmacı gazeteci kimliğimi ilk kez ortaya çıkardım. Özenle seçtiğim yerel kaynaklar Sri Lanka’daki rehberimiz ve iş güç yokluğundan canı son derece sıkkın görünen ve konuşmaya meraklı bir barmen oldu. Her ikisi de konuya gereken ilgi ve alakayı gösterdiler ve sonuç bir hiçti… Ülkede şu ana kadar duydukları hiç bir ölüm vakası olmamıştı ve barmen’e göre cevizler zaten düşme aşamasına gelmeden ağaçlardan toparlanıyordu….

Ve işte okuduğunuz bu yazı ile mavilimon, önemli bir kamu hizmeti yerine getirerek Sri Lanka’nın alnına sürülmüş bu kara lekeyi temizler, ve Sri Lanka’ya yolu düşecek gezginlere hindistan cevizi korkusu olmadan keyifli bir tatil geçirmelerini diler…..

Benteto Beach - Sri Lanka

Bu sıralar keyifli telaşlar ve keyifli tembellikler arasında gidip gelmekteyim. Bir baktım internete girmeyeli günler olmuş, mavilimon’a yazı yazmayalı ise haftayı geçmiş, oysa yavaş yavaş Sri Lanka’dan ayrılıp bambaşka ülkelere doğru yol almalıyım...

Sri Lanka’da son günlerimizi Colombo’ya 1,5 saat uzaklıktaki Benteto Beach’ de geçiriyoruz. Muhteşem bir kumsal ve ondan da daha muhteşem manzaralar.... Ama deniz, girmeye bile değmez.. Bulanık, dalgalı ve sıcak. Benim gibi Datça’nın denizinin tutkunları için adeta sürgün...

Benteto Beach yanyana otellerin bulunduğu turistik bir bölge ama ülkenin genelinde olduğu gibi burada da turist çok az... 2004 yılında tsunaminin vurduğu ülkeyi ve turizm sektörünü, şimdilerde Tamil terörü korkusu vurmakta.. Etrafta biraz İngiliz var, bol bol da turizm sektörünün yeni müşterileri Ruslar... Genelleme yaparak bir ülke yurttaşlarının tümünü karalamak çok doğru değil biliyorum ama benden ufak bir tavsiye, şöyle denize karşı şezlonga yayılıp, tembel tembel kitap okumak havalarındaysanız, öncelikle etrafınızda bu yeni turist grubunun olmamasına dikkat edin derim ben. Sonradan görmelikleri ve huzursuzlukları ile granit kıvamındaki sabır taşınızı bile çatlatabilirler...

Benteto Kumsalı’ndaki iki günüm Rusların olmadığı gölgelik köşelere kaçarak bol bol kitap okumakla geçiyor. Güneşin alçaldığı saatlerde ise uzun yürüyüşler enerji depolamak için birebir. Bazende güneşin bunalttığı anlarda çaresiz kalıp denize giriyorum, ama yüzebilmek mümkün değil. Sadece son derece düzensiz gelen dalgaların üzerinde hoplayıp duruyorsunuz o kadar. Kafayı da çok fazla suya sokmamaya dikkat etmek gerek, çünkü dalgaların havalandırdığı kum hemen gözlerinize ve ağzınıza doluveriyor.

Ufak ufak dalgaların ardından, hiç beklemediğiniz bir anda geliveren büyük bir dalganın beni alabora etmemesi için bir yandan dalga gözcülüğü yapıp, bir yandan da ayakta durmaya çabaladığım anlarda aklıma hep 26 Aralık 2004 tarihinde televizyonun karşısında dehşetle oturup Uzakdoğu’daki tsunami felaketini izlediğim zamanlar geliyor. Sri Lanka’nın da özellikle doğu sahillerini vuran dev dalgalar ülkede 20.000’den fazla kişinin yaşamına mal olmuştu. Şu ufacık dalgaların bile beni huzursuz ettiği bir ortamda, dev dalgaların dehşetini hayal edebilmek çok zor.

Şimdilerde de televizyon ekranlarını Myanmar ve Çin’den gelen ve insanın içini acıtan görüntüler dolduruyor. Çok sevdiğim, sokaklarında mutlu ve aylak aylak dolaştığım bu ülkelerden gelen görüntüler, kafamı karıştırıyor. Nedenlere ise cevap bulabilmek her zaman olduğu gibi, çok zor......

Benteto Kumsalı fotoğrafları için seyahat arkadaşım Sema Ocakcıoğlu'na çok teşekkürler

Tamil Kadınları ve Çay

Sri Lanka’nın dünyanın neresinde olduğunu bilmeseniz bile, eminim Seylan çayını mutlaka biliyorsunuzdur, hatta tatmışsınızdır. Ya ayrılıkçı örgüt Tamil Kaplanları ??? Eminim haber bültenlerinden mutlaka kulağınıza çalınmıştır. Peki ya, ikisinin bağlantısı ??? İşte o da bugün mavilimon’da...

Daha önceki yazılarımdan birinde ülkede iki ayrı etnik grup bulunduğunu yazmıştım sanırım. Sinhaliler ve Tamiller. Her ikisinin dili de ülkenin resmi dili kabul ediliyor. İki grup arasındaki en önemli farklardan biri de Sinhalilerin Budist, Tamillerin ise çoğunluğunun Hindu olması.

Ülke nüfusunun %9’unu oluşturan Tamilleri, ülkede pek çok terör eyleminden sorumlu Tamil Kaplanları dolayısıyla daha önceden duymuştum, Ülkenin kuzey ve doğusunda yoğun olarak yaşadıklarını ve bu bölgelerde ayrı bir devlet kurmak istediklerini, bu bölgelerdeki kimi yerlere, deyim yerindeyse Sri Lanka devletinin giremediğini biliyordum. Ülkenin 60. bağımsızlık kutlamalarının hemen sonrasına gelen gezimiz öncesi, Tamiller de bu kutlamalara bir kaç yeri bombalayarak katılmışlardı. İşte bu ruh hali içinde hayran hayran Nuvara Eliya’nın çay bahçelerini ve oralarda renk renk elbiseleri ile deyim yerindeyse huzur içinde çay toplayan kadınları seyredip giderken, bu kadınların Tamil olduklarını öğrenmek tabiki çok şaşırttı beni. Hani bunlar terörist, ayrılıkçı falan değilmiydi??

Efendim, meğerse durum öyle değilmiş....Bu Tamiller de iki çeşitmiş... Ülkenin kuzeyindeki ayrılıkçı Tamiller, 10. yüzyıldan beri, kuzey Hindistan Tamil Krallıklarının bu ülkeye yaptığı akınlar sırasında bu ülkede kalanların, yada tarih boyunca göç edenlerin torunları imişler ve adanın aslında orjinal sakinleri olduklarını iddia ediyorlarmış. Her bir çay yaprağına ayrı ayrı parmakları dokunan o güleç yüzlü kadınlar ise, İngilizler tarafından, 19.yüzyılda Hindistan’ın Tamil Nadu bölgesinden çay plantasyonlarında çalışmak üzere gönderilen grubun torunları imiş. Hayatları ise son dönemlerde dahil pek de kolay geçmemiş. İlk gelenlerin pek çoğu zorlu çalışma koşulları ve alışık olmadıkları serin iklim dolayısıyla fazla yaşayamazken, 1964 yılında pek çoğu Hindistan’a geri gönderilmiş. Geride kalanlara vatandaşlık hakkı verilmesi ise ancak 1990’lı yılları bulmuş. Sosyo ekonomik durumlarını sorarsanız; ulusal ortalamanın altı...

Ülkedeki çay plantasyonlarının gelişmesine çok büyük katkıları olan bu kadınlarla ilk karşılaşmamız, Nuvara Eliya’daki ilk günümüzdeydi. Ziyaret ettiğimiz çay fabrikasında biz çay üretimi ve çeşitleri hakkında bilgi alırken, onlarda rutin çalışma gününü şenlendiren, biz turistleri ilgi ile izliyorlardı. Fabrika zaten 19.yüzyıldan, içerinin karanlığında çalışanlarınsa daha yeni vatandaş oldukları düşünülürse, ortam yüzyıl öncesinden çok ta farklı olmamalı diye düşündüm. Elim işte, gözüm oynaşta misali, kulağım çay üretimi anlatımındayken, gözüm kadınlarda elim ise onların gülen gözlerinden aldığım cesaretle fotoğraf makinesinin denklanşöründeydi. Sonrasında çektiğim fotoğraflara bakarken, yüzyıl öncesinden kalma hayaletlerde mi yakaladım acaba diye düşünmeden edemedim...

Bu arada kulaklarımın yaptığı çalışmada hiç fena olmadı.. Tarihçesiydi, üretim şekliydi falan filan boşverin, ama bir dahaki sefere, bizim marketlerde de rastlanan Seylan çaylarından almaya karar verirseniz, işte en iyisinde başlayarak çayın derecelendirilmesi
- BODF: Broken Orange Pekoe Fannings – Bizim damak zevkimize en yakın olanıymış
- BOP: Broken Orange Pekoe – bir öncekine göre daha açık
- BP: Broken Pickle- yaprak dışında sapınında kullanıldığı bir tür.
- Fannings: Büyük Yapraklı
- BMF: Broken Mixed Fannings – yine sapı ile karışık yapraklar
- Dust 1: yüksek kalite çay poşetinde kullanılan toz
- Dust 2: sadece çay poşetinde kullanılan toz diyelim bunada....

Fabrika görüntüleri ve bu bilgiler sonucu hayatımda olan önemli bir değişimi de sizlerle burada paylaşmadan edemeyeceğim. Artık asla ve katiyen poşet çay içmiyorum. Şık poşet çayları, ve kullanım kolaylığı günleri artık mazide kaldı. Meğerse, benim bayıla bayıla içtiğim o poşetlerin içine resmen yerlerden süpürdükleri çay döküntülerini doldurmaktalarmış. Süpürme derken, çalı süpürge ile süpürmeyi kastediyorum. Adamların bu süprüntüleri de sonra 1. ve 2 kalite toz diye adlandırmaları da, sakın fabrikanın o günkü temizlik düzeyiyle alakalı olmasın diye aklıma gelmedi değil. Sonradan okuduğum kaynaklar 1. kaliteyi tozun mikron büyüklüğü ile değerlendirirken, 2. kaliteyi ile derecelendirmeye bile sokmamış, ama ben gene de kendi günlük temizlik düzeyi açıklamamdan son derece tatmin olmuş vaziyetteyim bilmiş olun.

Bu orada çay tanımlamaları içinde geçen orange’ın bizim bildiğimiz portakalla hiç bir ilgisi olmadığı genel kültür bilgisini de burada eklemeden geçemeyeceğim. Sizde, benim gibi daha önceden bu çaylarda hep bir portakal tadı arayıp ta bulamayanlardansanız, meraklanmayın meğerse o portakal sadece rengini ifade etmekteymiş. Hep portakal kelimesinin yanında duran ve benim yerel dilde bir şeyler herhalde diye düşündüğüm pekoe ise, İngilizce peak- tepe, yükseklik kelimesinin bir hayli bozulmuşu olup, yüksek yerlerde yetişen kaliteli çayın bir ifadesi imiş....

Fabrikalarda çalışan Tamil kadınlarını görmüştük ama asıl tarlalarda çalışanlarla karşılaşmak ancak ertesi güne denk düştü. Sabahın erken saatlerinde Nuvara Eliya’dan ayrılıp döne döne uzanan yollardan aşağılara doğru inmekteydik. Önceki gece yağan yağmurun pırıl pırıl parlattığı çay yapraklarını, sabah güneşi şıkır şıkır şıkırdatmaktaydı.

Sonra bir tepenin yamacında, yeşilin arasına serpiştirilmiş renk renk çiçekler misali onlar çıktı karşımıza. Otobüsün kısa molasında elimde fotoğraf makinası, koşa koşa başladım tepeye tırmanmaya. Ben nefes nefese onların bulunduğu yüksekliğe ulaşmaya çalışıyorum, onlarsa ben ve arkamdan gelen bir iki fotoğraf makinalı yabancının garip halleri ile bayağı bir eğlenmekte. Ama sonra sözle olmasa da, bakışmalarla ve gülüşmelerle bayağı bir anlaşıyoruz. Bol bol fotoğraf çekiyorum. Sonra onların merakı da ağır basıyor ve hep beraber otobüsün yanına kadar iniyoruz, ve ayrılmadan önce çektiğim son kare fotoğraf, bu güzel kadınların 19.yüzyıldan başlayan öykülerini beynime, görüntülerini ise hiç unutulmamak üzere kalbime kazıyor ve biliyormusunuz şu sıralar ne zaman bir bardak Seylan çayı içsem, acaba onlardan birinin parmakları değdi mi diye düşünmeden edemiyorum....

Nuvara Eliya

Şu ana kadar İngilizlerle de İngiltere ile de çok bir işim olduğu söylenemez. Yıllar önce bir seminer için Londra yakınlarına gitmiştim, gitmişkende Londra’da bir kaç gün geçirmiştim o kadar. Ama uzaktan uzağa hayran olduğum bir, iki özellikleri vardır. Öncelikle eskiyi korumalarına bayılırım. Özellikle ülkenin kırsalında 200- 300 yıldır aynen korumayı başardıkları kasabalarda, evlerde oturanları kıskanırım. Sonra kolonyal dönem İngiltere’sinin maceracı insanlarının hiç bilmedikleri uzak uzak ülkelere gidip, sonrasında da oralarda kendi küçük İngiltere’lerini kurmaları ve sanki ülkelerinden hiç ayrılmamışcasına geleneklerini sürdürmeleri beni hem eğlendirir, hem de çok şaşırtır.

Hele o beş çayı adetleri. Televizyondaki dizilerde ya da filmlerde görmüşsünüzdür. İster Ortadoğu’nun çöllerinde olsun, ister Burma’nın balta girmemiş ormanlarında, ya da ateş altında saklanmak zorunda kaldıkları barınaklarda, siperlerde, o beş çayı hep içilir.

19. yüzyılda Sri Lanka’ya gelen İngilizler de bu adetleri sürdürmüşler tabiki. İlk karşılaştıkları sorun tahmin edebileceğiniz gibi, soğuk ve kapalı İngiltere havasından sonra, Sri Lanka’nın tropik sıcağı ve güneşi olmuş olmalı. Ama zaman içinde bu soruna da bir çözüm bulunmuş ve Nuvara Eliya kasabası kurulmuş. Ülkenin dağlık bölgesinde bulunan bu bölgeyi, serin iklimi ve çay ekimine elverişli toprağı nedeniyle çok seven İngilizler, burayı adeta ihya etmişler.

Nuvara Eliya kasabasını kuran Samuel Baker ise tam bir kolonyal dönem İngiliz. Hayat hikayesini çok sevdim. Neredeyse tüm kolonilerde yaşamış, bol bol avlanmış. Dünyanın her yerinde adeta kendi evinde gibi yaşamış. Bu arada bir dönem İstanbul’da da bulunmuş. İşte bu İstanbul döneminde esir pazarından satın aldığı ve bir Bulgar prensesi olduğu iddia edilen bir kadınla evlenmiş. Dedikodulara göre sonrasında karısının geçmişi nedeniyle Kraliyet ailesindeki dostları ile çok da fazla görüşemez olmuş.

Sri Lanka’nın dünyaca ünlü Seylan çaylarının yetiştiği bu bölgede önceleri kahve yetiştiriliyormuş. Ancak tüm kahve ağaçlarını kırıp geçiren bir hastalık sonrası çay ekimine başlanmış ve bence çok da iyi edilmiş. Kolonyal dönemde mülkiyetinde bulundukları ailenin adı ile anılan çay plantastonları, bugün büyük Sri Lanka’lı şirketlerin elinde olsa da, adlarını korumayı sürdürüyorlar. Kolonyal dönemden kalma binaların dışında, korunan bir başka şey ise çay fabrikaları. Büyük teneke kutu biçiminde inşa edilmiş bu fabrikalar halen yemyeşil çay tepeleri arasındaki yerlerinde gururla kurularak çay üretimine devam ediyorlar.

Nuvara Eliya’da bizimde kalacağımız otel, işte bu fabrikalardan birinin otele dönüşmüş haliydi. Sunday Times gazetesi tarafından dünyanın en iyi 100 otelinden biri seçilen The Tea Factory’e ulaşmamız ise hiç de kolay olmadı. Kandi şehrinden yola çıktığımızda hava tipik Sri Lanka havasıydı. Sıcaktı, nemliydi ve bunaltıyordu. Sonrasında yavaş yavaş dağlık bölgede yükselmeye başladık. İlk çay bahçelerini görmeye başladığımızda, otobüsün içine tatlı bir serinlik çökmüştü bile.

Hayran hayran etrafı seyredip giderken, doğa şunlara bir sürpriz daha yapayım dedi. Önce hafiften yağmaya başlayan yağmur, sonrasında bardaktan boşanırcasına yağmaya başlayınca, etraftaki yeşilin tüm tonları bütün parlaklığı ile şıkırdamaya başladı. Hele o çay ağaçlarının yeşili yok mu, onlar apayrı parlıyordu. Sonrasında ise muhteşem bir gökkuşağı çıkmasın mı. Deyim yerindeyse görsel bir keyiften ölmek üzereydim...

Bu arada hava çaktırmadan derece derece soğumaya devam ediyordu. Yolda gördüğüm Sri Lankalıların kıyafetlerine bereler ve montlar eklenmeye başlayınca durumun daha da vahime gideceğini geç te olsa anlamaya başladım. Nuvara Eliya kasabasına ulaştığımızda üst üste giydiğim t-shirt lerim ve kafama boynuma sardığım eşarplarımla garip bir görüntü verdiğimin farkındaydım. Ancak yol orada da bitmiyordu. Tepelerde bulunan otelin minibüsü bizi alıp tekrar daracık yollara vurduğunda ise hava artık kararmış ve iyice soğumuştu ve bende artık moda ikonu statümün en üst noktasına erişerek ayağımdaki siyah terliklerimin içine, o an yanımda olan tek çorabı ( rengi ise tahmin edebileceğiniz gibi BEYAZ!!!!) giyerek ulaştım.

Bu zarif kıyafetim, çamurlanmış çoraplı terliklerimle otelin lobisinde oda anahtarını beklerken, ağır ağır merdivenlerden inen bir çift ise tüm grubumuzu derin bir şoka uğrattı. Seyahat arkadaşlarımın şıklığı da benden pek geri kalmazken, merdivenlerden inen hanım omuzlarını açıkta bırakan ve parlak payetlerle süslenmiş siyah uzun bir tuvalet ve ince topuklu açık bir ayakkabı giymiş bulunmaktaydı. Üstelik biz soğuktan bırrrr lamaktayken, o sadece ince bir şala sarınmıştı. Şaşkın Türk bakışlarının ağırlığı altında ezilen çift bizim geldiğimiz minibüs’e binerek gecenin karanlığında kayboldu.

Günlerden 14 Şubat’tı ve sonraki tahminler, çiftin bölgede bulunun golf klübüne yemeğe gittikleri seçeneği üzerinde yoğunlaştı. Kendi kendime bunlar kesin İngiliz dir dedim. Kolonyal dönemde, her iklimde ve her şartta, o bej keten takımları, yerleri süpüren upuzun elbiseleri giymeyi başarabilen bir ulusun evlatları da böyle oluyordu işte.

Kandi - Sri Lanka

Aylardan Temmuz yada Ağustos. Sıcak bir yaz gecesi düşleyin. Sri Dalada Maligava Tapınağına giden tüm yol kenarları hınca hınc dolu. Tüm Kandi’liler ve belki bir o kadar da başka şehirlerden gelen Sri Lankalılar sokakları doldurmuş. Keyifli, kıpır kıpır bir beklenti tüm şehire hakim.Gökyüzünde ise tüm heybeti ile kocaman bir dolunay.

Sonra uzaktan yavaş yavaş davul sesleri gelmeye başlıyor. Kalabalıkta telaşlı bir dalgalanma. Kutsal tapınağın büyük kapıları ağır ağır açılmaya başlıyor . Geleneksel giysileri içinde, bin tane davulcu ve dansçının ve yüze yakın filin katıldığı, ve 4. yüzyıldan beri yapılmakta olan, yılın en büyük bayramının geçit töreni başlıyor. Davulların ritminin ve dansçıların hareketlerinin yaydığı enerji kısa sürede tüm izleyenleri kapsıyor. Bu hareket ve eğlence bir süre devam ettikten sonra, bu kez tapınağın kapılarından festivalin en önemli kişisinin çıkması ile, etrafta devam eden gürültü saygılı bir sessizlik ile bastırılıyor. İzleyenler yavaşça kafalarını öne eğip, dualarını etmeye başlıyorlar. Festivalin en önemli kişisi, değerli taşlarla kaplı kumaşlara bürünmüş, altınlarla, ışıklarlarla, boyalarla süslenmiş püslenmiş olan devasa bir fil ise ağır ağır yürümeye devam etmektedir.

Gösterilen tüm saygı ve edilen bütün dualar tabiki bu süslü fil için değil ama onun taşıdığı yüke. Taşıdığı yük ise, tüm Budist dünyasının en önemli emanetlerinden biri. Buda’nın dişi. MÖ 4. yüzyılda bir Budist prensesin saçları arasında gizlice Sri Lanka’ya getirilen diş sonrasındaki yüzyıllar boyunca pek çok savaşa neden olur. Nedeni ise dişe sahip olan kişinin, ülkeyi yönetmek için tanrısal bir hakka sahip olduğu inancı.

Biz Kandi’ye ulaştığımızda ise aylardan Şubat’tı ve akşam olmak üzereydi. Sri Lanka’nın Vatikan’ı olarak adlandırılan bu şehire girerken daha önceden okuduğum festival geçit törenini aklımda canlandırmaya çalışıyordum. Ama bazen ne kadar sıkı çalışan bir hayal gücünüz olsa da, ortam size izin vermez ya, işte öyle bir şey oldu. Etrafta huşu içinde bir şehir bulmayı beklerken, görebildiğim neredeyse tek şey sıra sıra dizilmiş, otomobil ve yedek parça satıcılarıydı. Sonradan öğreniyorum ki, Kandi’liler bu otomobil ve teferruatı ithalatında çok hırslı çıkmışlar ve tekel olmuşlar. Ülkenin limanlarına yapılan tüm ithalat, öncelikle orta bölgelerde bulunan bu 250.000 nüfuslu şehire gelip, buradan ülkeye dağılıyormuş.

Ertesi sabah kutsal diş tapınağına gitmeden önce, bence şehrin en güzel yeri olan botanik bahçelerinde keyifli bir yürüyüş yapıyoruz. İngiliz işgali sırasında yapılan bu bahçeler öylesine geniş, ve öylesine bakımlı ki, İngiliz karşıtı sıkı bir Sri Lanka milliyetçisi olsam, sadece bıraktıkları bu güzel bahçeler için İngilizlere şükran duyardım. Sri Lanka’lılar da duyuyor olacak ki, İngilizlerin gidişinden 60 yıl sonra bile bahçeler inanılmaz bakımlı.

Kutsal diş tapınağında tabiki dişi görmüyoruz. Dişin altın bit kutu içinde saklandığı odanın, ağır gümüş kapısının önünden saygıyla geçiyoruz. Odanın kapıları günün belli bir saatinde kısa süre için açılırmış. Etrafta yerlere oturarak sabırla bekleyen hacılar ise günün o saatinin gelmesini bekliyorlarmış, ama tabi bizde o sabır yok. Kandi Krallarının 1687 yılında yapımına başladıkları bu tapınağın diğer odalarını geziyoruz.

Tapınak 1998 yılında Tamil gerillalarınca bombalandığından beri, güvenlik önlemleri çok sıkı. Neredeyse havaalanından bile daha iyi bir kontrol var. Bu arada eğer bir gün yolunuz düşerse, binanın çıkışında bulunan küçük kitapçı dükkanında ki, Budizm üzerine yazılmış İngilizce kitaplar son derece ucuz ve çeşitli.

Bu arada tam tapınaktan çıkarken, kutsal diş festivalinin en önemli şahsiyetini de günlük sivil giysileri içinde, tapınak bahçesinde turlarken görmek şansına da erişiyoruz.

Kandi’de benim gibi aval aval etrafa bakmak yerine şakır şakır fatoğraf makinesini çalıştıran, ve hatta tapınakta ikimizide Budist günahına sokarak, benim Buda heykellerine arkamı dönmüş bir resmimi bile çekmeyi başaran ( Sri Lanka’da Buda heykellerine arkanızı dönerek poz vermeniz ve resim çektirmeniz ülke geleneklerine saygısızlık kabul ediliyor ve etraftaki görevliler bu konuda çok titiz) ve sonrasında da bu fotoğrafları benimle paylaşan sevgili seyahat arkadaşım Sema Ocakcıoğluna, buradaki fotoğrafları için mavilimon’dan binlerce teşekkür....

Ayurveda Bahçesi

Hep tarih, hep tapınaklar, hep Buda heykelleri.... Başka bir şey yok mu bu Sri Lanka’da diyebilirsiniz. Olmaz mı, bugünde sizi biraz yeşillikler arasında dolaştırmak istiyorum.

Başından beri hep yazıyorum, ülke adeta bir yeşil cennet. Bugün batıda da alternatif tıp yöntemi olarak kullanılan Ayurveda ile de, Hindistan’a yakınlığı nedeni ile, yüzyıllardır haşır neşir. Ülkenin orta kısımlarında yer alan Matale bölgesinde ise çeşitli baharatların ve ayurvedik bitkilerin yetiştirildiği, baharat bahçeleri oldukça çok..

Bu bölgeden geçerken, Highland Spice Garden isimli bir tanesine biz de daldık. Birbirinden farklı yüzlerce çeşit bitki ve ağaç arasından fotoğrafladıklarım, bizimde mutfaklarımızda sıkça kullandıklarımız ya da bildiklerimiz. Bu arada neden, nasıl ve niye öyle düşündüğümü çok bilmiyorum ama ananas ağaçta yetişir zannederdim. Meğerse öyle değilmiş...

Kahve ve Vanilya

Tarçın ağacı ve Biber. Meyvaları toplanıp kurutulduktan sonra bizim bildiğimiz kara biber haline geliyormuş

Aloe Vera ve ağaçta yetişmediğini öğrendiğim ananas

Lemon Grass ve kökünü kullandığımız Zencefil (Ginger)

Bu kadar gezme görme, genel kültür yeter artık dedikten sonra ise alışveriş zamanı gelmişti. Bahçenin hemen içinde yer alan Ayurvedik ilaçlar satan, dükkan çalışanları önce alışverişi hızlandırmak için, isteyenlere çeşitli yağlarla masaj yaparak müşterileri istedikleri kıvama getirdikten sonra ürünleri tanıtmaya başladılar.

İlaçlar neredeyse her derde deva, fakat fiyatlar öyle sudan ucuz ayarında değil. Onu mu alsam bunu mu alsam, acaba faydası olur mu gibi muhtelif düşünceler sonrası ben de dükkandan 2 ayrı ürün ile ayrıldım. İlki turmelik ve aloe vera dan yapılan tüy dökücü bir krem. Sonuç: şu ana kadar hiç bir faydasını görmedim.

İkincisi ise Needra adı verilen yerel bir bitkiden çıkarılan bir yağ. Uykusuzluğa iyi geldiği söylendi. Sonuç: muhteşem.... Uyku ilacı yada sakinleştirici ilaç kullananlar bilirler, ilacı aldıktan bir süre sonra hafif bir sersemlik duymaya başlarsınız, sonrasında da yatıp sabaha kadar deliksiz uyursunuz ya işte bu da aynı etkiyi yapıyor. Ama fark ilacı yutarken, bunda yarım çay kaşığı kadar bir yağı, kafanızın tam tepe ortasına sürmeniz. Benim gibi kronik uykusuzluk çeken ve ilaç almak istemeyenler için harika bir çözüm. Tek eksi yönü, yastık kılıfının yağlanması ve sabah yağlı bir kafa ile kalkmanız.

Dambulla Mağaraları

Sri Lanka’nın orta bölgelerinde yer alan Dambulla, buralarda tıpkı New York gibi 24 saat uyumayan şehir diye anılıyor. 70.000 nüfuslu bu şehirin New York’a benzeyen pek bir yeri yok ama ülkenin tüm meyva ve sebzesi buradaki hal’de toplanıp, buradan dört bir yöne dağıtıldığı için bu isim ile anılıyormuş. Aslında şehirden çok kabzımalları uyumuyor demek daha doğru ama insanın adı çıkacağına, canı çıksın hesabı işte...

Bizim buraya geliş nedenimiz ise, tahmin edebileceğiniz gibi, kabzımalların 24 saat uyumayan renkli hayatları değil. Dambulla,Güneydoğu Asya’daki en büyük mağara tapınak kompleksine sahip ve iyi gezginler böyle yerleri atlamazlar.

Mağaralar binlerce yıldır orada, ama Budistlerce önemli bir hac merkezi kabul edilen tapınaklar haline gelmeleri ancak bir kral’a ev sahipliği yapmalarından sonra oluyor. MÖ 100 yıllarında yaşadığı düşünülen kral Valagamba, taht kavgasını kaybettikten sonra zorunlu olarak sığındığı bu mağaraları, tahtı ele geçirdikten sonra onurlandırır ve en görkemli tapınağı haline getirir. Sonraki dönem krallar da bu geleneği devam ettirir ve sonuçta 5 adet yanyana mağaradan oluşan bu doğal oluşum, zaman içinde, içi Buda heykelleri ve freskolarla dolu etkileyici bir merkeze dönüşür.

Mağaralarda bulunan büyüklü, küçüklü heykellerin sayısı 150’yi bulurken, benim çok hoşuma giden duvarların adeta her bir santimetre karesini kaplayan freskoların çoğunluğu ise 19. yüzyıl civarlarından kalma. Buda’nın hayatından ve Sinhali halkının tarihinden önemli anların resmedildiği bu freskoların pek çoğu öylesine canlı ve parlak renklerde ki, sanki bir kaç hafta önce tamamlanmış gibiler.

Güneşin tepede parladığı sıcak ve bunaltıcı bir Sri Lanka gününde, mağaraların serin ve loş ortamı sizi uzun uzun içerde kalıp, gözlerinizi bu görsel hazine ile şenlendirmeye devam etmeye zorlasa da çare yok, dışarı çıkılacak. Mağaraların hemen önüne yapılan beyaza boyalı geniş balkonlar ve hemen önündeki avlu, adeta sıcaktan alev alev yanıyor. Bu koşulları kafalarına hiç takmayanlar ise her zaman olduğu gibi maymunlar. Etrafta koşturup duruyorlar.

Sri Lanka’lı kadınların en güzel aksesuarı olan arkadan örülmüş uzun ve simsiyah saçlı dua eden bir genç kızı seyrederken Eflatun’un Devlet kitabındaki ünlü mağara alegorisini hatırlamaya çalışıyorum. Bir mağara’da yaşayan ve duvarlarındaki gölgelerle eğlenen esirler diye tanımlamıştı toplumun büyük bir kısmını yanlış hatırlamıyorsam. Filozoflar ise ne kadar zor ve acı olsa da, kendilerini bu karanlık mağaralardan kurtarıp ışığa ulaşan ve hayatın anlamını kavrayan kimselerdi.

İşte tam o anda,Eflatun’un alegorisine inat, kendi hayatımda alegorik bir şerit gibi geçti gözlerimin önünden. Karanlık mağaranın serin kuytularındaki resimlere bakarken mutluydum, ama dışarıdaki ışığa da çıkmak gerekiyordu, çünkü onun orada olduğunu biliyordum. Gerçek hayatta içerden dışarıya yapılan yolculuk çok uzun zaman alıyordu, çoğu kez acı veriyordu ama durmak donup kalmak, paralize olmak demekti. Hayatın anlamı mı? Ne olduğunu daha tam bilmiyorum ama bir şeyde yada birisinde değil de, bende saklı olduğunu öğreneli daha bir kaç yıl oldu.