7 Mart 2008 Cuma

Rapa Nui'de Bir Gece - Paskalya Adası (3)

Adada bulunduğumuz tarih Ocak sonu, her sene yapılan TAPATİ RAPA NUİ geleneksel festivaline denk düşüyor. Adalılar kültürlerine sahip çıkıyorlar. Adaya ayak bastığınız anda MATAVERİ havalanında sizi karşılayan figür (bakınız 1. bölüm'de 2. resim )geçmişte ve bugün ritüellerinde kullandıkları mızraktaki figürun benzeri. Adada tüm ören yerlerinin adları RAPA NUİ ‘ce . Geleneksel Festivaldeki yarışmalara katılmak için RAPA NUİ’ ce bilmek zorunlu.



TAPİTİ RAPA NUİ ‘ de müzik ve tabi ki onun tamamlayıcısı dans çok önemli. Vücud boyama, saz teknelerle yapılan yarışma ve kraliçe seçimi festivale renk katıyor.


Saz tekneyi yarışmaya hazırlayan bir yarışmacı adayı.



Bu gece TAPA RAPA NUİ festivalinde yapılan dansları festival öncesinde özel gösteri olarak izleyeceğiz.


Hem gösteri hemde akşam yemeği için TERA adlı ufak bir mekandayız .


Burası aslında bahçe içinde bir ev. Evin giriş katı dans edilecek bir hoş mekan yaratılarak lokantaya dönüştürülmüş. Servis verenlerin hepsi aile bireyi.Hoş geldin içkisi olarak Pisco Sour ’u sunan güzel adeta Paul Gaugen ’in tablolarından çıka gelmişti. İçkilerimizi elimize alıp bahçeye çıktık.

Bahçenin ortasında üzeri kalın plastikle kaplı bir çukur , başında da ailenin reisi, baba elinde havaalanında gördüğümün benzeri figürü taşıyan bir mızrak (HUA), yanında eşi ve çocukları ile bizleri bekliyordu.


Vücudları geleneksel figürlerle boyanmış ,yerel giysileri içinde ailece bizi selamlayarak yemek ritüeline başlıyorlar.

Başladıkları dansta tabiki Mana/Ata’ya göndermeler var.Baba bir taraftan açıklamada bulunuyor.Yemek yaklaşık 5 saattir pişiyormuş. Dans sonunda kürekle çukurun üzerindeki naylonu açıyorlar.

Dumanı üzerinde olan çukur içinden ananas yaprakları içinde 4 ayrı katta pişirilen yemek sırasıyla çıkarılmaya başlanıyor.


Zamanımızın Teflon tencereleri halt etmiş.Yemeği yediğimizde tadların birbirine karışmadığını ve son derece lezziz olduğunu farkedeceğiz.


İlk kattan pişmiş olarak önce kalamar, birinci balık ve muz çıktı.
İkinci kattan kırmızı renkli başka bir balık
Üçüncü kattan tatlı patates ve et,


alt kattan tavuk çıktı.

Yemek sunumları da pek hoş. Servis tabaklarına süs olarak çiçek yerleştirilmiş,etrafına pişmiş meyve yerleştirilmiş.
Rapa Nui Servis- Amerikan Servis’in ada versiyonu
Yemeğimize baldızın gitar eşliğinde zaman zaman İngilizce , zaman zaman RAPA NUİ ‘ce söylediği şarkılar eşlik ediyor.

4 Kattan çıkan yemeğin ayrı ayrı servisinde içkiler şerefe kalkıyor, neşe dorukta, kafalar güzelleştikçe klasik sözler ortaya dökülüyor.
İyi ki gelmişiz, bir daha ki seyahat ne tarafa gibi….......Tavında dövülmüş demir gibi artık beklenen geleneksel dans gösterisi için hazırız

Önce kullanacakları müzik aletlerine bir bakalım.


Taşlar,sopalar………


Büyükbaş hayvanın çene kemiğinden yapılan müzik aleti ve kullanımı.
Ve tabi İspanyollarla aralarına sonradan katılan gitarın ada versiyonu.

Bir sonraki bölümde artık dansçılar yavaş yavaş içeri girmeye başlayacak ve Aynur'un sözcükleri ile Marlon Brando'nun geçmişte bu adalardaki kadınlara neden düşkün olduğunu anlayacağız. Bu arada bende derim ki, hanımlar sizde bizi izlemeye devam edin, hiç pişman olmayacaksınız !!! mavilimon garanti verir :) )

6 Mart 2008 Perşembe

Paskalya Adası (2)

VAİ HU HANGA TEENGA




Adanın bu bölgesinde oraya buraya dağılmış ,yıkılmış, şapkalar bir tarafa baş bir tarafa savrulmuş heykeller görüyoruz. Bir yoruma göre , nufusun hızla artmasına paralel MOAİ yapımınında hızlanması ,adadaki yiyecek üretimini geriletir ,nufus- yiyecek dengesini bozar. Klanlar arasında savaş çıkar.Odun elde etmek için ,tarla yapmak için,kano yapmak için ve özellikle MOAİleri taşımak için ormanların düşüncesizce tüketilmiş olması sonucunda yeni kano yapmaz hale düşerler.Bu yüzdende Adadan gidemezler, sonuçta işin yamyamlığa kadar vardığı söylenir. İşte bu klanlar arası savaşta psikolojik olarak etki yapmak için biri diğerinin heykelini yıkmak suretiyle onun temsil ettiği MANA’yı da yıkmış oluyor.



Adadaki iç savaşın bitiminden sonra 1838 de balina avcıları adadan 1000 kişiyi götürür.Tahiti’deki misyoner bir papaz götürülenlerden 80 kişi ile adaya gelir , ancak dönenler adaya çiçek hastalığını da beraberlerinde getirirler.Hastalık adadakileri iyice kırar, sonuçta 111 kişi kalınır .Hani bu kadarda kısmetsizlik Türk filmi senaryosu gibi oluyor.
Son olarak ŞİLİ’nin 1888 de adayı ele geçirmesiyle ana kıtaya bağlanır.Bugün RAPA NUİ ruhu adaya tamamen hakim.Yerel dilde konuşuyorlar,geleneklerini koruyorlar, festivallerini sürdürüyorlar. Bu konuyu RAPA NUİ’de bir gece adlı yazımda ayrıca ele alacağım.

ORANGO


RANO KAU Volkanı..

Eski Yerleşim yeri…
Bana göre Adanın en güzel yeri.Ne yazıkki tepedeki sehir sahanlığına 5 kişiden fazla çıkış izni vermiyorlar.
Başkalarını bekletmemek için manzaraya doyamadan iniyorsunuz.
RANO KAU volkanı ile kıyıdaki kayalıklar arasında kalan bu bölgede geçmişteki dağ kasabasının izleri duruyor. Krater gölü 1.6 Km ile adanın en büyüğü.Denizden 300 m yükseklikte.

Adanın geçmişteki en büyük seramonisi - KUŞ ADAM -TANGATA MANU- burada yapılıyormuş.




Nedir bu kuş adam? Hep adanın dış dünyadan kopuk olduğundan bahsediyoruz. Kuşlar ada halkını
dış yaşama bağlayan tek unsur, adaya dönüşleri çok önemli.Yılın belli zamanı adanın değişik bölgelerinde yaşayan klanların şefleri burada biraraya gelerek kraterin yanını şölen yerine dönüştürürler. Seçtikleri KUŞ ADAM-TANGATA MANU, yardan aşağı inerek MOTU NUİ adlı ufak adacığa yüzerek MANUTARA’nın(Martı ) ilk yumurtasını alıp ,büyük şefe getirme görevini üstlenir. O bu ilk yumurtayı getirmekle MANA’nın (Ata) gücünün herkesin iyiliği için kullanılmasını sağlamıştır.

1868 ‘e kadar devam eden bu geleneğin KUŞ ADAM figürünü bugün ORONGO’daki kayaların üzerinde hala görebiliyoruz.

ANA KAİ TANPATA






Bu koydaki bir mağara duvarlarında gördüğümüz KUŞ ADAM figürleri törenden önce ön seçimlerin burada yapıldığını göstermektedir.


Ne yazık ki okyanusun şiddetli dalgalarından resimler pek korunamıyorlar ,belli bir zaman sonra kaybolma tehlikesi ile karşı karşıyalar.

AHU VİNAPU



Bu bölgedeki duvar önemli .Çünkü kaidenin taşlar aralarından bir kağıt geçemiyecek şekilde yapılması, taş işçiliğininin Peru’da CUSCO ve OLLAYTANTAMBO’da gördüklerimizle benzer olması İnkalar ile Rapu Nui arasında bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor.



Peru – Cusco’dan bir sokak görüntüsü…
Adada tatlı patates ekiminin yapılması, taş işçiliği gibi unsurlar Güney Amerika’dan da adaya gelenlerin olduğunu göstermektedir.

Bir sayım esnasında 630 olarak numaralanmış bu başlık bize bir zamanlar adada pek çok başlık bulunduğunun göstergesi.

Yerde yatan heykelin başında eliptik bir boşluk var şapka da eliptik buradan da heykeli ayağa kaldırıken son olarak şapkayı yerleştirdiklerini anlayabiliyoruz.


ANAKENA PLAJI
Adanın denize girmeye en uygun yeri.Turkuazın tüm tonlarını görmek olası.

Tepede AHU NAU NAU ‘da yer olan MOİ’lerin yine sırtları denize dönük.Onlarla birlikte tarihle içi içe yüzmek, denizin tuzlu olmasına karşın olağanüstü bir duygu.Su o kadar berrak ki denizin içinde ne var ne yok görünüyor. Jaques Cousteau burada 60 metreye kadar denizin dibinin görülebildiğini söylemiş.



AHU NAU NAU

OVAHE PLAJI


Heykellerde kullanılan taşlar burada dalgalarla ufalarak mercanlara karışmış, değişik bir kırmızı kumlu kumsal oluşturmuş.Rehberimizle burada anı fotoğrafı çektiriyoruz.SABRİNA 10 sene önce şenliklerde RAPA NUİ güzeli seçilmiş. Sabrina bizim Kapadokyayla çok ilgili,adadaki küf taşlarının Kapadokya ile benzer olduğunu ısrarla savunuyor.Her zaman neşeli,her zaman güler yüzlü ,Goran Bregoviç hayranı olan rehberimizi saçına taktığı siyah beyaz tüylü tokası ile anılarımın arasına alıyorum.


AYRILIK ZAMANI
Bir düşüm gerçekleşti. Sevinçli olmam gerekirken hüzünlüyüm .
Göz yaşlarım balkonuma astığım çiçeklerde takılı kalsın ……



Elveda RAPA NUİ , elveda MOAİ’ler ,sizleri bu kadar yakından gördükten sonra yeniden yalnızlığınızla başbaşa bırakmak çok zor.

Aynur KOÇ
k_aynurkoc1@yahoo.com.tr
Bu yazı Fest Travel’in( 26 1.2008-6.2.200 ) Şili Gayzerleri ve Paskalya Adası gezi notlarımdan derlenmiştir.


Heykeller arasındaki tur buraya kadar, ama daha ada bitmedi, gecesi var...

3 Mart 2008 Pazartesi

RAPA NUİ - PASKALYA ADASI (1)

Daha önce Kudüs yazıları ile mavilimon'un konuğu olan sevgili gezgin arkadaşım Aynur Koç, bu kez de Türkiye'den Paskalya adasına yapılan ilk turun katılımcılarından biriydi. Gözlemlerini ve harika fotoğraflarını yine bizlerle paylaşıyor. Paylaştıkların için çok teşekkürler arkadaşım, yolların hep açık olsun...



AH O HEYKELLER


Daha ilk okuldayken ders kitaplarının arasına gizlediğim dünya atlasını sık sık açarak gözlerimi kapatıp bu adaya gitmeyi düşerdim.Sizinde elinizin altında bir harita varsa açın , Güney Amerika’nın Pasifik Okyanusu tarafına gidin. Harita ayrıntılıysa şanslısınız demektir. 100 kadar adadan oluşan Polinezya adalarını hemen bulabilirsiniz, ama Şili’nin 3400 km doğusunda ,Tahiti’nin ise 4020 km kuzey batısında bulunan RAPA NUİ’yi hemen bulamazsınız.İşte ben bu kez çocukluk düşümün peşinden buraya adeta dünyanın en yalnız noktasındaki RAPA NUİ’ye gelmek için Şili -Santiago’dan 5 saatlik iç uçuş dahil İstanbul’dan toplam 25 saatlik bir yol katettim.







Altımızdaki uzun mavilikten sonra uçak yavaş yavaş alçalmaya başladığında ada tüm gizemi ile ortaya çıkmaya başladı.




Tüm adalarlarda (Bali ,Phuket,Hawai gibi) sizi karşıladıklarında o adanın çiçeklerinden yapılmış kolye takarlar. MATAVERİ havaalanında da bizi öyle karşıladılar.




Adaya gelen ilk Türk Grubu olarak hepimizde farklı bir bir heyecan var.Bir an önce heykelleri görmek için dinlenmeyi bile düşünmeden, her biri denize bakan odalarımızda fazla kalmayarak gezimize başladık.Önce HANGA ROA’daki tek salonlu müzeye gittik.Bir iki farklı buluntu ve bol fotoğraflı salonda ada hakkında ön bilgileri dinliyor gibi gözüyoruz ama gözlerimiz camdan dışarda. Çünkü orada göreceğimiz ilk heykel grubu bulunuyor.
KOŞUP KUCAKLAMAK
Müzeden çıktıktan sonra onu gördüğümde hiç yabancılık çekmedim.

O kitaplarda yıllarca karşı karşıya olduğum tanıdık MOAİ’ lerden biri idi. Adı KOTE RİKU.




















Koşup onca iriliğine rağmen kucaklamak istedim. Başında kırmızı şapkası ile bir kaidenin üzerinde tüm heybetiyle bizi karşıladı.
Adadaki 974 heykelin içinde sadece AHU KOTE RİKU’nun gözleri yerinde duruyor.

RAPA NUİ’de bu devasa heykellere MOAİ , üzerlerine yerleştirildikleri tören platformuna AHU, şapkalarına da PUKAO adı veriliyor.
AHU KOTE RİKU’nun yanında 5 ‘li MOAİ Grubu - AHU TAHAİ’lerde diğer ,tüm Moailer gibi bakışları yerleşim bölgesini görecek şekilde yerleştirilmiş.

Polinezya inancında güç atadan/manadan geliyor bu gücü insanları görebilecek şekilde duran MOAİ ler aracılığı ile halka yansıtıyorlar.Bu nedenle adanın tüm kıyı boyunca ve içerlerde sırtları denize dönük şekilde duruyorlar.

TE PİTO TE HENUA =DÜNYANIN SONU
Bir zamanlar bu adada bu devasa heykelleri yapabilecek, yerlerinden kaldırıp dikebilecek teknolojiye sahip insanların yaşadığını düşünmek bile heyecanlandırıyor.
Adanın ilk sakinleri MS.400’lerde Polinezya ( Birçok ada) takım adalarından birinden 2 kano İle yola çıkan kral HOTU MATUA ve 20 kişilik ailesidir.Okyanusta günlerce süren zor ve uzun yolculuklarından dolayı adaya ‘ TE PİTO o TE HENUA’ yani dünyanın sonu adını verirler.

Ama bugün dünya bu adayı , Ümit Burnu’na gitmekte olan Hollandalı Amiral Jacop Roggeween’in adaya çıktığı 5 Nisan 1722 gününün Paskalya olması nedeniyle adaya Paskalya =Isla de Pascua adını vermesi ile PASKALYA ADASI olarak tanıyacaktır.
Günümüzde Adalılar kesinlikle yerel ad olan RAPA NUİ ‘yi kullanıyor.

VAİ HU HANGA TE’ENGA

Bu bölgede 376 MOAİ var. Tepeye baktığımızda kimi yan yatmış,

kimi sadece baş,

Tepenin yamacı MOAİ tarlası gibi.


Adada 3 adet dizüstü durumda olan MOAİ’den biri de burada. Adı TUKU TURİ. Tuku(eğilmek),Turi ( Diz).

Mısırdaki bitirelememiş Obeliks gibi burada da kayanın içinde oyulmaya başlanılmış ama bitirilememiş MOAİ’ler var.



Ziyaretçilerin MOAİlerin yanına çok yaklaşmaması için özel park bekçileri devamlı kontrolde. Bizdeki Nemrut dağındaki heykellerin üzerinde içki içen turistleri düşününce üzülüyorum.Burada sadece atlara söz geçmiyor, gönüllerince heykeller arasında turluyorlar.
Tepeye MOAİ’lerin arasından tırmanmak çok zevkli. Peşpeşe yolunuza çıkıyorlar.




En tepeye ulaştığımızda birden Okyanusun derin mavi rengine eşlik eden 15 MOAİ ‘yi görüyoruz.

Arkamızda ki krater gölü ile önümüzdeki okyanus arasında manzaranın tadını çıkarıyoruz.
AHU TONGARİKİ
Şimdi bu 15 heykelin yanındayız. İnsanlar onların yanında ne kadar ufak kalıyor .


Satranç taşları gibi dizilmişler..Arkadan görünüşleri..

Bir resimli roman tadındaki bu macera tabi ki daha bitmedi.. Adanın diğer bölümleri bir sonraki yazının konusu. Bu arada benim yazdığım Sri Lanka yazılarıda, Paskalya tatili dönüşünde...